(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 071

॥ శ్రీః ॥
5.71. అధ్యాయః 071
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరేణ శ్రీకృష్ణంప్రతి సంధ్యర్థం హాస్తినపురగామనప్రార్థనాసూచకవచనోపన్యాసః ॥ 1 ॥
శ్రీకృష్ణేన తత్ర స్వస్య గమనకథనం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

` జనమేజయ ఉవచ। 5-71-0x(3613)(34323)
ప్రయాతే సంజయే సాధౌ కౌరవాన్ప్రతి వై తదా।
కిం చక్రుః పాండవాస్తత్ర మమ పూర్వపితామహాః ॥ 5-71-1(34324)
ఏతత్సర్వం ద్విజశ్రేష్ఠ విస్తరం మమ సత్తమ।
కథయస్వ ప్రయత్నేన శ్రోతుమిచ్ఛామి పండిత ॥ 5-71-2(34325)
వైశంపాయన ఉవాచ। 5-71-3x(3614)
సంజయే ప్రతియాతే తు ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః।
అర్జునం భీమసేనం చ మాద్రీపుత్రౌ చ భారత ॥ 5-71-3(34326)
విరాటం ద్రుపదం చైవ కేకయానాం మహారథాన్।
అబ్రువీదుపసంగంయ శంఖచక్రగదాధరం ।
అభియాచామహే గత్వా ప్రయాతుం కురుసంసదం ॥ 5-71-4(34327)
యథా భీష్మేణ ద్రోణేన బాహ్లీకేన చ ధీమతా।
అన్యైశ్చ కురుభిః సార్ధం న యుధ్యేమహి సంయుగే ॥ 5-71-5(34328)
ఏష నః ప్రథమః కల్ప ఏతన్నిశ్రేయ ఉత్తమం ।
ఏవముక్తాః సుమనసస్తేఽభిజగ్ముర్జనార్దనం ॥ 5-71-6(34329)
పాండవైః సహ రాజానో మరుత్వంత ఇవామరాః।
తదా చ దుఃసహాః సర్వే సదస్యాస్తే నరర్షభాః ॥ 5-71-7(34330)
జనార్దనం సమాసాద్య కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః ।
అబ్రవీత్పరవీరధ్నం దాశార్హం పాండునందనః ॥' 5-71-8(34331)
అయం స కాలః సంప్రాప్తో మిత్రాణాం మిత్రవత్సల ।
న చ త్వదన్యం పశ్యామి యో న ఆపత్సు తారయేత్ ॥ 5-71-9(34332)
త్వాం హి మాధవమాశ్రిత్య నిర్భయా మోఘదర్పితం ।
ధార్తరాష్ట్రం సహామాత్యం స్వయం సమనుయుంక్ష్మహే ॥ 5-71-10(34333)
యథా హి సర్వాస్వాపత్సు పాసి వృష్ణీనరిందం।
తథా తే పాండవా రక్ష్యాః పాహ్యస్మాన్మహతో భయాత్ ॥ 5-71-11(34334)
శ్రీభగవానువాచ। 5-71-12x(3615)
అయమస్మి మహాబాహో బ్రూహి యత్తే వివక్షితం ।
కరిష్యామి హి తత్సర్వం యత్త్వం వక్ష్యసి భారత ॥ 5-71-12(34335)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-71-13x(3616)
శ్రుతం తే ధృతరాష్ట్రస్య సపుత్రస్య చికీర్షితం।
ఏతద్ధి సకలం కృష్ణ సంజయో మాం యదబ్రవీత్ ॥ 5-71-14a` మృదుపూర్వం సామమిశ్రం సమముగ్రం చ మాధవ ।
న కతృం న్యాయమాస్థాయ గర్హితాశ్చ తతో వయం ॥' 5-71-13(34336)
తన్మతం ధృతరాష్ట్రస్య సోఽస్యాత్మా వివృతాంతరః।
యథోక్తం దూత ఆచష్టే వధ్యః స్యాదన్యథా బ్రువన్ ॥ 5-71-15(34337)
అప్రదానేన రాజ్యస్య శాంతిమస్మాసు మార్గతి।
లుబ్ధః పాపేన మనసా చరన్నసమమాత్మనః ॥ 5-71-16(34338)
యత్తద్ద్వాదశవర్షాణి వనేషు హ్యుషితా వయం।
ఛద్మనా శరదం చైకాం ధృతరాష్ట్రస్య శాసనాత్ ॥ 5-71-17(34339)
స్థాతా నః సమయే తస్మింధృతరాష్ట్ర ఇతి ప్రభో।
నాహాస్మ సమయం కృష్ణ తద్ధి నో బ్రాహ్మణా విదుః ॥ 5-71-18(34340)
గృద్ధో రాజా ధృతరాష్ట్రః స్వధర్మం నానుపశ్యతి ।
వశ్యత్వాత్పుత్రగృద్ధిత్వాన్మందస్యాన్వేతి శాసనం ॥ 5-71-19(34341)
సుయోధనమతే తిష్ఠన్రాజాఽస్మాసు జనార్దన।
మిథ్యాచరతి లుబ్ధః సంశ్చరన్హి ప్రియమాత్మనః ॥ 5-71-20(34342)
ఇతో దుఃఖతరం కిం ను యదహం మాతరం తతః।
సంవిధాతుం న శక్నోమి మిత్రాణాం వా జనార్దన ॥ 5-71-21(34343)
కాశిభిశ్చేదిపాంచాలైర్మత్స్యైశ్చ మధుసూదన।
భవతా చైవ నాథేన పంచ గ్రామా వృతా మయా ॥ 5-71-22(34344)
అవిస్థలం వృకస్థలం మాకందీ వారణావతం।
అవసానం చ గోవింద కంచిదేవాత్ర పంచం ॥ 5-71-23(34345)
పంచ నస్తాత దీయంతాం గ్రామా వా నగరాణి వా।
వసేమ సహితా యేషు మా చ నో భరతా నశన్ ॥ 5-71-24(34346)
న చ తానపి దుష్టాత్మా ధార్తరాష్ట్రోఽనుమన్యతే।
స్వాంయమాత్మని మత్వాఽసావతో దుఃఖతరం ను కిం ॥ 5-71-25(34347)
కులే జాతస్య వృద్ధస్య పరవిత్తేషు గృద్ధ్యతః।
లోభః ప్రజ్ఞానమాహంతి ప్రజ్ఞా హంతి హతా హ్రియం ॥ 5-71-26(34348)
హ్రీర్హతా బాధతే ధర్మం ధర్మో హంతి హతః శ్రియం ।
శ్రీర్హతా పురుషం హంతి పురుషస్యాధం వధః ॥ 5-71-27(34349)
అధనాద్ధి నివర్తంతే జ్ఞాతయః సుహృదో ద్విజాః।
అపుష్పాదఫలాద్వృక్షాద్యథా కృష్ణ పతత్రిణః ॥ 5-71-28(34350)
ఏతచ్చ మరణం తాత ఉన్మత్తపతితాదివ।
జ్ఞాతయో వినివర్తంతే ప్రేతసత్వాదివాసవః ॥ 5-71-29(34351)
నాతః పాపీయసీం కాంచిదవస్థాం శంబరోఽబ్రవీత్ ।
యత్ర నైవాఽద్య న ప్రాతర్భోజనం ప్రతిదృశ్యతే ॥ 5-71-30(34352)
ధనమాహుః పరం ధర్మం ధనే సర్వం ప్రతిష్ఠితం।
జీవంతి ధనినో లోకే మృతా యే త్వధనా నరాః ॥ 5-71-31(34353)
యే ధనాదపకర్షంతి నరం స్వబలమాస్థితాః।
తే ధర్మమర్థం కామం చ ప్రమథ్నంతి నరం చ తం ॥ 5-71-32(34354)
ఏతామవస్థాం ప్రాప్యైకే మరణం వవ్రిరే జనాః।
గ్రామాయైకే వనాయైకే నాశాయైకే ప్రవవ్రజుః ॥ 5-71-33(34355)
ఉన్మాదమేకే పుష్యంతి యాంత్యన్యే ద్విషతాం వశం।
దాస్యమేకే చ గచ్ఛంతి పరేషామర్థహేతునా ॥ 5-71-34(34356)
ఆపదేవాస్య మరణాత్పురుషస్య గరీయసీ।
శ్రియో వినాశస్తద్ధ్యస్య నిమిత్తం ధర్మకామయోః ॥ 5-71-35(34357)
యదస్య ధర్ంయం మరణం శాశ్వతం లోకవర్త్మవత్।
సమంతాత్సర్వభూతానాం న తదత్యేతి కశ్చన ॥ 5-71-36(34358)
న తథా బాధ్యతే కృష్ణ ప్రకృత్యా నిర్ధనో జనః।
యథా భద్రాం శ్రియం ప్రాప్య తయా హీనః సుఖైధితః ॥ 5-71-37(34359)
స తదాఽఽత్మాపరాధేన సంప్రాప్తో వ్యసనం మహత్।
సేంద్రాన్గర్హయతే దేవాన్నాత్మానం చ కథంచన ॥ 5-71-38(34360)
న చాస్య సర్వశాస్రాణి ప్రభవంతి నిబర్హణే ।
సోఽభిక్రుధ్యాతి భృత్యానాం సుహృదశ్చాభ్యసూయతి ॥ 5-71-39(34361)
తత్తదా మన్యురేవైతి స భూయః సంప్రముహ్యతి।
స మోహవశమాపన్నః క్రూరం కర్మ నిషేవతే ॥ 5-71-40(34362)
పాపకర్మతయా చైవ సంకరం తేన పుష్యతి।
సంకరో నరకాయైవ సా కాష్ఠా పాపకర్మణాం ॥ 5-71-41(34363)
న చేత్ప్రబుధ్యతే కృష్ణ నరకాయైవ గచ్ఛతి।
తస్య ప్రబోధః ప్రజ్ఞైవ ప్రజ్ఞాచక్షుస్తరిష్యతి ॥ 5-71-42(34364)
ప్రజ్ఞాలాభే హి పురుషః శాస్త్రాణ్యేవాన్వవేక్షతే ।
శాస్త్రనిష్ఠః పునర్ధర్మం తస్య హ్రీరంగముత్తమం ॥ 5-71-43(34365)
హ్రీమాన్హి పాపం ప్రద్వేష్టి తస్య శ్రీరభివర్ధతే।
శ్రీమాన్స యావద్భవతి తావద్భవతి పూరుషః ॥ 5-71-44(34366)
ధర్మనిత్యః ప్రశాంతాత్మా కార్యయోగవహః సదా।
నాధర్మే కురుతే బుద్ధిం న చ పాపే ప్రవర్తతే ॥ 5-71-45(34367)
అహ్రీకో వా విమూఢో వా నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్।
నాస్యాధికారో ధర్మేఽస్తి యథా శూద్రస్తథైవ సః ॥ 5-71-46(34368)
హ్రీమానవతి దేవాంశ్చ పితౄనాత్మానమేవ చ।
తేనామృతత్వం వ్రజతి సా కాష్ఠా పుణ్యకర్మణాం ॥ 5-71-47(34369)
తదిదం మయి తే దృష్టం ప్రత్యక్షం మధుసూదన।
యథా రాజ్యాత్పరిభ్రష్టో వసామి వసతీరిమాః ॥ 5-71-48(34370)
తే వయం న శ్రియం హాతుమలం న్యాయేన కేనచిత్।
అత్ర నో యతమానానాం వధశ్చేదపి సాధు తత్ ॥ 5-71-49(34371)
తత్ర నః ప్రథమః కల్పో యద్వయం తే చ మాధవ।
ప్రశాంతాః సమభూతాశ్చ శ్రియం తామశ్రువీమహి ॥ 5-71-50(34372)
తత్రైషా పరమా కాష్ఠా రౌద్రకర్మక్షయోదయా।
యద్వయం కౌరవాన్హత్వా తాని రాష్ట్రాణ్యవాప్నుమః ॥ 5-71-51(34373)
యే పునః స్యురసంబద్ధా అనార్యాః కృష్ణ శత్రవః।
తేషామప్యవధః కార్యః కింపునర్యే స్యురీదృశాః ॥ 5-71-52(34374)
జ్ఞాతయశ్చైవ భూయిష్ఠాః సహాయా గురవశ్చ నః।
తేషాం వధోఽతిపాపీయాన్కిం ను యుద్ధేఽస్తి శోభనం ॥ 5-71-53(34375)
పాపః క్షత్రియధర్మోఽయం వయం చ క్షత్రబంధవః।
స నః స్వధర్మోఽధర్మో వా వృత్తిరన్యా విగర్హితా ॥ 5-71-54(34376)
శూద్రః కరోతి శుశ్రూషాం వైశ్మా వై పణ్యజీవికాః ।
వయం వధేన జీవామః కపాలం బ్రాహ్మణైర్వృతం ॥ 5-71-55(34377)
క్షత్రియః క్షత్రియం హంతి మత్స్యో మత్స్యేన జీవతి।
శ్వా శ్వానం హంతి దాశార్హ పశ్య ధర్మో యథాగతః ॥ 5-71-56(34378)
యుద్ధే కృష్ణ కలిర్నిత్యం ప్రాణాః సీదంతి సంయుగే।
బలం తు నీతిమాధాయ యుధ్యే జయపరాజయౌ ॥ 5-71-57(34379)
నాత్మచ్ఛందేన భూతానాం జీవితం మరణం తథా।
నాప్యకాలే సుఖం ప్రాప్యం దుఃఖం వాఽపి యదూత్తమ ॥ 5-71-58(34380)
ఏకో హ్యపి బహూన్హంతి ఘ్నంత్యేకం బహవోఽప్యుత।
శూరం కాపురుషో హంతి అయశస్వీ యశస్వినం ॥ 5-71-59(34381)
జయో నైవోభయోర్దృష్టో నోభయోశ్చ పరాజయః।
తథైవాపచయో దృష్టో వ్యపయానే క్షయవ్యయౌ ॥ 5-71-60(34382)
సర్వథా వృజినం యుద్ధం కో ధ్నన్న ప్రతిహన్యతే।
హతస్య చ హృషీకేశ సమౌ జయపరాజయౌ ॥ 5-71-61(34383)
పరాజయశ్చ మరణాన్మన్యే నైవ విశిష్యతే।
యస్య స్యాద్విజయః కృష్ణ తస్యప్యపచయో ధ్రువం ॥ 5-71-62(34384)
అంతతో దయితం ధ్నంతి కేచిదప్యపరే జనాః ।
తస్యాంగబలహీనస్య పుత్రాన్భ్రాతౄనపశ్యతః ॥ 5-71-63(34385)
నిర్వేదో జీవితే కృష్ణ సర్వతశ్చోపజాయతే।
యే హ్యేవ ధీరా హ్రీమంత ఆర్యాః కరుణవేదినః ॥ 5-71-64(34386)
త ఏవ యుద్ధే హన్యంతే యవీయాన్ముచ్యతే జనః।
హత్వాఽప్యనుశయో నిత్యం పరానపి జనార్దన ॥ 5-71-65(34387)
అనుబద్ధశ్చ పాపోఽత్ర శేషశ్చాప్యవశిష్యతే।
శేషో హి బలమాసాద్య న శేషమనుశేషయేత్ ॥ 5-71-66(34388)
సర్వోచ్ఛేదే చ యతతే వైరస్యాంతవిధిత్సయా।
జయో వైరం ప్రసృజతి దుఃఖమాస్తే పరాజితః ॥ 5-71-67(34389)
సుఖం ప్రశాంతః స్వపితి హిత్వా జయపరాజయౌ ।
జాతవైరశ్చ పురుషో దుఃఖం స్వపితి నిత్యదా ॥ 5-71-68(34390)
అనిర్వృత్తేన మనసా ససర్ప ఇవ వేశ్మని।
ఉత్సాదయతి యః సర్వం యశసా స విముచ్యతే ॥ 5-71-69(34391)
అకీర్తిం సర్వభూతేషు శాశ్వతీం స నియచ్ఛతి।
న హి వైరాణి శాంయంతి దీర్ఘకాలధృతాన్యపి ॥ 5-71-70(34392)
ఆఖ్యాతారశ్చ విద్యంతే పుమాంశ్చేద్విద్యతే కులే।
న చాపి వైరం వైరేణ కేశవ వ్యుపశాంయతి ॥ 5-71-71(34393)
హవిషాఽగ్నిర్యథా కృష్ణ భూయ ఏవాభివర్ధతే।
అతోఽన్యథా నాస్తి శాంతిర్నిత్యమంతరమంతతః ॥ 5-71-72(34394)
అంతరం లిప్సమానానామయం దోషో నిరంతరః ।
పౌరుషే యో హి బలవానాధిర్హృదయబాధనః।
తస్య త్యాగేన వా శాంతిర్మరణేనాపి వా భవేత్ ॥ 5-71-73(34395)
అథవా మూలఘాతేన ద్విషతాం మధుసూదన ।
ఫలనిర్వృత్తిరిద్ధా స్యాత్తన్నృశంసతరం భవేత్ ॥ 5-71-74(34396)
యా తు త్యాగేన శాంతిః స్యాత్తదృతే వధ ఏవ సః।
సంశయాచ్చ సముచ్ఛేదాద్ద్విషతామాత్మనస్తథా ॥ 5-71-75(34397)
న చ త్యక్తుం తదిచ్ఛామో న చేచ్ఛామః కులక్షయం।
అత్ర యా ప్రణిపాతేన శాంతిః సైవ గరీయసీ ॥ 5-71-76(34398)
సర్వథా యతమానానామయుద్ధమభికాంక్షతాం।
సాంత్వే ప్రతిహతే యుద్ధం ప్రసిద్ధం నాపరాక్రమః ॥ 5-71-77(34399)
ప్రతిఘాతేన సాంత్వస్య దారుణం సంప్రవర్తతే।
తచ్ఛునామివ సంపాతే పండితైరుపలక్షితం॥ 5-71-78(34400)
లాంగూలచాలనం క్ష్వేడా ప్రతివాచో వివర్తనం ।
దంతదర్శనమారావస్తతో యుద్ధం ప్రవర్తతే ॥ 5-71-79(34401)
తత్ర యో బలవాన్కృష్ణ జిత్వా సోత్తి తదామిషం।
ఏవమేవ మనుష్యేషు విశేషో నాస్తి కశ్చన ॥ 5-71-80(34402)
సర్వథా త్వేతదుచితం దుర్బలేషు బలీయసాం।
అనాదరో విరోధశ్చ ప్రణిపాతీ హి దుర్బలః ॥ 5-71-81(34403)
పితా రాజా చ వృద్ధశ్చ సర్వథా మానమర్హతి।
తస్మాన్మాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ ధృతరాష్ట్రో జనార్దన ॥ 5-71-82(34404)
పుత్రస్నేహశ్చ బలవాంధృతరాష్ట్రస్య మాధవ ।
స పుత్రవశమాపన్నః ప్రణిపాతం ప్రహాస్యతి ॥ 5-71-83(34405)
తత్ర కిం మన్యసే కృష్ణ ప్రాప్తకాలమనంతరం ।
కథమర్థాచ్చ ధర్మాచ్చ న హీయేమహి మాధవ ॥ 5-71-84(34406)
ఈదృశేఽత్యర్థకృచ్ఛ్రేఽస్మిన్కమన్యం మధుసూదన।
ఉపసంప్రష్టుమర్హామి త్వామృతే పురుషోత్తమ ॥ 5-71-85(34407)
ప్రియశ్చ ప్రియకామశ్చ గతిజ్ఞః సర్వకర్మణాం।
కో హి కృష్ణాస్తి నస్త్వాదృక్సర్వనిశ్చయవిత్సుహృత్ ॥ 5-71-86(34408)
వైశంపాయన ఉవాచ। 5-71-87x(3617)
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజం జనార్దనః ।
ఉభయోరేవ వామర్థే యాస్యామి కురుసంసదం॥ 5-71-87(34409)
శమం తత్ర లభేయం చేద్యుష్మదర్థమహాపయన్ ।
పుణ్యం మే సుమహద్రాజంశ్చరితం స్యాన్మహాఫలం ॥ 5-71-88(34410)
మోచయేయం మృత్యుపాశాత్సంరబ్ధాన్కురుసృంజయాన్।
పాండవాంధార్తరాష్ట్రాంశ్చ సర్వాం చ పృథివీమిమాం ॥ 5-71-89(34411)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-71-90x(3618)
న మమైతన్మతం కృష్ణ యత్త్వం యాయాః కురూన్ప్రతి ।
సుయోధనః సూక్తమపి న కరిష్యతి తే వచః ॥ 5-71-90(34412)
సమేతం పార్థివం క్షత్రం దుర్యోధనవశానుగం।
తేషాం మధ్యావతరణం తవ కృష్ణ న రోచయే ॥ 5-71-91(34413)
న హి నః ప్రీణయేద్ద్రవ్యం న దేవత్వం కుతః సుఖం।
న చ సర్వామరైశ్వర్యం తవ ద్రోహేణ మాధవ ॥ 5-71-92(34414)
శ్రీభగవానువాచ। 5-71-93x(3619)
జానాంయేతాం మహారాజ ధార్తరాష్ట్రస్య పాపతాం।
అవాచ్యాస్తు భవిష్యామః సర్వలోకే మహీక్షితాం ॥ 5-71-93(34415)
న చాపి మమ పర్యాప్తాః సహితాః సర్వపార్థివాః ।
క్రుద్ధస్య సంయుగే స్థాతుం సింహస్యేవేతరే మృగాః । 5-71-94(34416)
అథ చేత్తే ప్రవర్తేరన్మయి కించిదసాంప్రతం।
నిర్దహేయం కురూన్సర్వానితి మే ధీయతే మతిః ॥ 5-71-95(34417)
న జాతు గమనం పార్థ భవేత్తత్ర నిరర్థకం ।
అర్థప్రాప్తిః కదాచిత్స్యాదంతతో వాప్యవాచ్యతా 5-71-96(34418)
` ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజో జనార్దనం ।
భాతౄణాం సమవేతానాం సకాశే పురుషోత్తమం ' ॥ 5-71-97(34419)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-71-98x(3620)
యత్తుభ్యం రోచతే కృష్ణ స్వస్తి ప్రాప్నుహి కౌరవాన్।
కృతార్థం స్వస్తిమంతం త్వాం ద్రక్ష్యామి పునరాగతం ॥ 5-71-98(34420)
విష్వక్సేన కురూన్గత్వా భరతాఞ్శమయన్ప్రభో।
యథా సర్వే సుమనసః సహ స్యామ సుచేతసః ॥ 5-71-99(34421)
భ్రాతా చాసి సఖా చాసి బీభత్సోర్మమ చ ప్రియః।
సౌహృదేనావిశంఖ్యోఽసి స్వస్తి ప్రాప్నుహి భూతయే ॥ 5-71-100(34422)
అస్మాన్వేత్థ పరాన్వేత్థ వేత్థార్థాన్వేత్థ భాషితుం।
యద్యదస్మద్ధితం కృష్ణ తత్తద్వాచ్యః సుయోధనః ॥ 5-71-101(34423)
యద్యద్ధర్మేణ సంయుక్తముపపద్యేద్ధితం వచః।
తత్తత్కేశవ భాషేథాః సాంత్వం వా యది వేతరత్ ॥ ॥ 5-71-102(34424)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి భగవద్యానపర్వణి ఏకసప్తతితమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-71-10 అనుయుహ్క్ష్మహే ప్రార్థయామహే ॥
5-71-15 వివృతాంతరః ప్రకాశిత్తభావః ॥
5-71-17 ఛద్మనః అజ్ఞాతచర్యయా ॥
5-71-18 స్థాతాస్థాస్యతి । నః అస్మాకం।
తస్మిన్ చతుర్దశే దర్షే స్వం రాజ్యం గృహ్ణీతేత్యస్మిన్।
న అహాస్మ న త్యక్తవంతో వయం॥
5-71-21 మాతరం సంవిధాతుం సంయక్ పోషయితుం। మిత్రాణాం కర్మణిషష్ఠీ ॥
5-71-23 అవసీయతే సంస్థీయతేఽస్మిన్నిత్యవసానం యావజ్జీవకం వాసస్థానం ॥
5-71-24 నః అస్మాకం కృతే భరతాః భరతవంశ్యా భీష్మాదయః మానశన్ మానశ్యంతు ॥
5-71-28 ద్విజాః అర్థినః ॥
5-71-29 ప్రేతసత్వాత్ ప్రగతబుద్ధేర్మృతాదిత్యర్థః ॥
5-71-31 ధర్మం ధర్మకారణం। సర్వం యజ్ఞదానాది ॥
5-71-35 ఆపత్పదార్థమాహ శ్రియో వినాశ ఇతి। తద్ధి శ్రీర్హి ॥
5-71-40 తత్తదా సర్వదేత్యర్థః ॥
5-71-48 ఇదం హ్రీమంతం । తే త్వయా ॥
5-71-55 కపాలం భిక్షాపాత్రం ॥
5-71-57 నీతిమేవ బలం కృత్వా యుధ్యే యోత్స్యే।
జయపరాజయౌ తు ఆత్మచ్ఛందేన స్వేచ్ఛయా న భవతః।
తథా తద్వత్ భూతానాం జీవితం మరణం చ స్వేచ్ఛయా న స్తః ॥
5-71-58 నీతిమేవ బలం కృత్వా యుధ్యే యోత్స్యే।
జయపరాజయౌ తు ఆత్మచ్ఛందేన స్వేచ్ఛయా న భవతః।
తథా తద్వత్ భూతానాం జీవితం మరణం చ స్వేచ్ఛయా న స్తః ॥
5-71-65 అనుశయః పశ్చాత్తాపః ॥
5-71-66 శేషః శత్రోః । శేషం స్వస్య ॥
5-71-69 అనిర్వృత్తేన అస్వస్థేన ॥
5-71-72 అత ఇతి। యతః అంతరం ఛిద్రం నిత్యం అపరిహార్థం అతో హేతోః అంతతోఽన్యథా స్వస్య శత్రోర్వా నాశం వినా శాంతిర్నాస్తి ॥
5-71-73 అయం దోషః నాశాఖ్యః ॥
5-71-74 ఇద్ధా ప్రదీప్తా ॥
5-71-75 త్యాగేన రాజ్యస్యేతిః శేషః।
తదృతే రాజ్యం వినా। ద్విషతాం సంశయాత్ కిం శత్రవశ్ఛిద్రే భ్రష్టశ్ఛిద్రే ప్రహరిష్యంతి ఉత ఉపేక్షాం కరిష్యంతీత్యేవంరూపాత్ ।
ఆత్మనః భ్రష్టశ్రీకస్య సద్యః సముచ్ఛేదాత్ నాశసంభవాత్। అతో రాజ్యత్యాగో న యుక్త ఇతి భావః ॥
5-71-78 దారుణం యుద్ధం తచ్ఛునామివ నింద్యమిత్యర్థః ॥
5-71-79 క్ష్వేడా ధ్వికౌటిల్యం। వివర్తనం భూమౌ లుష్ఠనం।
దంతదర్శనం ముఖస్య వ్యాదానేన ॥
5-71-83 ప్రహాస్యతి న స్వీకరిష్యతి ॥
5-71-99 తథా వదేతి శేషః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.